Eigenlijk zijn verplichte items bij het uitrichten van een schotel minimaal een satfinder en een kompas. Geduld is geen overbodige luxe en is voor het goed uitrichten essentieel.

Het bepalen van de richting m.b.v een kompas
We zijn natuurlijk niet allemaal bij de padvinders geweest (tegenwoordig zijn de meeste paden al gevonden, dus 'who cares'), vandaar dat ik toch nog even stil wil staan bij het fenomeen 'kompas'. Een kompas is een klein doosje, met daarop een vrij bewegende, gemagnetiseerde naald. Deze naald heeft (als het een béétje kompas is) een rood puntje of is zelfs voor de helft rood: dit wijst in de richting van het noorden. Let er op dat je het kompas niet in de buurt van veel metaal houdt of erger, andere magnetische velden, want dan gaat het helemaal mis. Hou het kompas rustig vast en wacht tot de naald stil staat. Draai je lichaam een beetje naar links of naar rechts, als het goed is, blijft de naald steeds dezelfde richting voor het noorden aangeven. Als dat zo is, kun je met zekerheid zeggen, waar zich het magnetisch noorden bevindt.

Nu je het noorden weet te vinden, weet je ook waar het zuiden ligt (dat ligt immers recht tegenover het noorden).

Als we spreken over de Astra satelliet, dan wordt daarbij genoemd de term '19,2 graden oost'. Voor Hotbird praten we over '13 graden oost'. Dit betekent dat we voor Astra, rekenent vanuit het magnetisch zuiden, 19,2 graden 'naar links' moeten kijken (daar ligt namelijk het oosten) en voor hotbird  is dat 13 graden. We komen dus in de lucht eerst Hotbird tegen, zouden we de schotel verder naar links draaien, dan komen we bij Astra aan.

Verder moet je nog weten dat haaks op het zuiden naar links 90 graden oost is en haaks naar rechts praten we over 90 graden west. 

Hou ik dus het kompas recht voor me en staat het kompas zoals hierboven afgebeeld (S staat voor 'South', of zuid in dit geval, het pijltje wijst noord) en ik volg de lijntjes, kan ik bepalen waar Astra en Hotbird zit. Begrijp je nu ook, dat Hispasat (op 30 graden West) op de plek hangt waar bovenstaand lijntje naartoe wijst?

Nu je weet waar je schotel (ongeveer!) naar toe moet wijzen, heb je al een belangrijk struikelblok overwonnen. Bedenk echter heel goed, dat 19,2 graden géén 18,2 graden is en ook geen 20,2, of zelfs geen 19,4!! Met andere woorden, HET UITRICHTEN VAN JE SCHOTEL IS HEEL NAUWKEURIG!

Het bepalen van de hoogte-hoek m.b.v schema's

Nu we weten in welke richting de schotel moet wijzen, kunnen we in die hoek gaan kijken of we nog een ander struikelblok kunnen wegnemen. Het is namelijk ESSENTIEEL(!) dat er beslist geen enkel object tussen de schotel en de satelliet hangt staat of ligt! Toen Holland en belgie nog uit moeras en kale vlaktes bestond was het uitrichten van een schotel niet zo erg ingewikkeld (jammer dat ze er toen nog niet waren) maar nu we overal gebouwen en bomen hebben staan wordt het iets lastiger.

Een satelliet hangt namelijk maar op precies één punt in de lucht, dat klinkt gek, maar denk er even over na. Het betekent namelijk ook dat je maar in één positie van je schotel de satelliet kunt ontvangen. Waar we ongeveer 'links/rechts' moeten zijn weten we nu, maar we moeten dus ook nog weten hoe 'hoog' hij hangt, in vaktermen praten we over de 'elevatie' van de satelliet. Omdat de aarde rond is (naar een idee van Galilei), de satellieten precies boven de evenaar hangen (naar een idee van een of andere wetenschapper) en wij niet allemaal op dezelfde plek wonen (naar uw eigen idee) is dus ook de 'hoogte' waar wij de satelliet zien, voor iedereen (beperkt) verschillend!

Achterop de installatie handleiding van de Triax schotels, staan 4 plaatjes die de elevatie aangeven voor de astra, hotbird, sirius en thor satelliet, ten opzichte van verschillende lokaties in europa. Kijken we naar het plaatje van astra 19.2 graden, kunnen we zien dat de hoek waaronder we de astra kunnen 'zien' van zuid limburg tot de wadden loopt van ca. 29 graden tot ca.27,5 graad. Maar ook hier kunnen we weer stellen, dat een schotel die het dus in de 'stand' die goed is voor Texel, niet gaat werken in Heerlen!

Om te kijken of je dit principe snapt, kun je kijken of je kunt voorspellen welke elevatie je moet verwachten als je in de afrikaanse woestijnen zou proberen astra te ontvangen, als je dus 'op de evenaar'  zit. Het correcte antwoord is 90 graden, ofwel recht omhoog. Zie je dat naar mate je richting spanje gaat, de hoek steeds stijler wordt (zuid spanje meer dan 45 graden en dat heeft nog niets met de temperatuur te maken!).

Bijna iedereen heeft dus te maken met obstakels om zijn/haar huis. Bomen, huizen, een koe. Ze zijn niet noodzakelijkerwijs een probleem. Als er echter iets tussen je schotel en de satelliet 'staat' ontvang je niets. Zo simpel is het. Dan wordt het dus zagen, vragen of buren willen verhuizen of biefstuk eten. Of je moet de schotel op een andere plek hangen.

Maak een schets van je huis en eventuele obstakels.
A) de afstand tot het object (in dit geval een boom)
H) de hoogte van het object (alweer dezelfde boom)
S) de hoogte, waarop je van plan bent de schotel op te hangen

Stel dat je een boom achterin de tuin hebt staan, die volgens het kompas precies in de weg zou kunnen staan, schat je de hoogte van de boom. Stel dat je de boom inschat op een meter of 7 (voor het gemak kun je de hoogte relateren aan de hoogte van je huis: gemiddeld is een verdieping ca. 2.5 meter hoog, een huis met een begane grond, een verdieping en een zolder met puntdak zal dus ca. 7,5 meter hoog zijn, als de boom ongeveer tot het dak komt zal hij dus een meter of 7 hoog zijn). Stel dat je tuin 10 meter lang is en je de schotel op het balcon op de eerste verdieping wilt plaatsen, dan hangt de schotel dus op ca. 2.5 meter hoogte).

Dan wordt A= 10 meter, H=7 meter, S= 2.5 meter

Open in windows onder 'Start' 'Programma's', 'Bureauaccesoires' de calculator en stel hem in, zoals op het plaatje hieronder:

De hoek, waaronder je theoretisch vrij zicht moet hebben kun je berekenen aan de hand van de volgende formule:

            HOEK= ATAN((H-S)/A)
           (ATAN is de inverse Tangens, als de calculator dus op 'Inv' staat kun je TAN gebruiken)

In ons voorbeeld dus: HOEK = ATAN((7-2.5)/10)

Toets dus op de rekenmachine:
7
-
2,5
=
/
10
=
inv
tan

Het antwoord is 24,heelveel, oftewel iets meer dan 24 graden. Je hebt in dit voorbeeld dus geen enkel probleem, want de gevonden hoek moet KLEINER zijn dan de benodigde hoek (voor astra dus tussen 27,5 en 29 graden)!!

Als je de schotel op de grond zou monteren (10 cm boven de grond), zou een koe van 1.60 hoog die langs de schotel loopt op een afstand van 2 meter een probleem opleveren, immers, ATAN((1,6-0,1)/2) is iets meer dan 36,5 graden! Zou hij echter een meter doorlopen, dan merk je er waarschijnlijk niets meer van (dan is de hoek waaronder je vrij uitzicht hebt al 26,5 graad).

Als je dus weet, dat je op 19,2 graden, onder een hoek van tenminste 29 graden, vrij uitzicht hebt, dan kun je aan de slag.

Overigens zijn argumenten als 'het signaal gaat wel door de blaadjes heen', absoluut NIET van toepassing. De bladeren vormen JUIST kleine mini-schoteltjes, die het signaal braaf alle kanten op reflecteren. Let er ook op, dat als een boom theoretisch een probleem zou opleveren, maar dat toch niet doet EN HET IS WINTER, dat straks in de zomer de boom er heel anders uitziet (blaadjes enzo) en dan gegarandeerd wél een probleem kan opleveren!

Opmerking over ontvangst Astra en Hotbird

We hebben zojuist gezien dat satellieten zich in een baan om de evenaar bevinden. Omdat we in nederland en belgie niet aan de evenaar zitten, ziet de plek waar de diverse satellieten 'hangen' er voor ons heel specifiek uit:

Naar mate we verder oost of west gaan, hoe láger de satellieten aan de horizon zichtbaar zijn. Dat verschil zien we al bij astra en hotbird, maar nog veel sterker bij bijvoorbeeld Hispasat op 30graden West!

Dit betekent theoretisch dat het beste signaal verkregen wordt, als we de schotel met de boog meedraaien en daarbij steeds lager naar de horizon gaan 'kijken'. Met een vaste opstelling is dit helaas niet te doen (je zou de pijp waarop de schotel zit moeten buigen), dus moet, naar mate we verder oostelijk of westelijk 'gaan' de schotel lager gaan richten.

Als we dus gebruik maken van een monoblock, een lnb voor ontvangst van bijvoorbeeld astra en hotbird, dan moet het monoblock in de houder gedraaid worden, zodat de ontvangstkop voor hotbird LAGER komt te zitten dan astra (let op het spiegel-effect van de schotel!)

De installatie stap voor stap:

Theoretisch hebben we nu dus alles onder controle, tijd voor de praktijk.

1. Stel vast, waar de schotel moet komen te hangen.
Let er op dat de hoogte voor de ontvangst niet van belang is, het is wel van belang voor evt. obstakels. Als er obstakels zijn, bereken dan of ze een probleem kunnen opleveren. Hou rekening met het zuiden en de 19,2 graden die je naar links moet kunnen kijken. Een schotel kan mooier zijn als ie aan de andere kant van het huis hangt, maar als je dan de satelliet niet kunt 'zien' heb je er weinig aan!

2. Stel vast, dat je alle benodigde materialen hebt.
Denk aan: ophangbeugels, gereedschap, satfinder, kompas, ontvanger, voldoende kabel, connectoren, ladder, boormachine etc.

3. Bevestig de ophang beugels
Zorg voor goede keil-bouten of muurpluggen, die geschikt zijn zowel de beugel als de schotel te dragen. Zorg dat alles zo perfect mogelijk water-pas staat!!

4. Bereken de theoretische hoek, waaronder de schotel moet worden opgehangen
Bekijk aan de hand van de installatie instructie voor de schotel, welke hoek de schotel moet hebben (vertikaal). Op triax schotels staat een gradenverdeling die een inzicht geeft in hoe de schotel ongeveer moet worden afgesteld (let wel, dit is een indictie!!).

5. Bevestig de satfinder en 'zoek' de satelliet
Op de satfinder zit een 'to reciever' aansluiting. Sluit deze aan op de ontvanger. De andere kant is gemarkeerd met 'to LNB'. Zet hier met een kort kabeltje de LNB aan. Als de ontvager aanstaat, moet het lampje in de satfinder gaan branden en als de knop helemaal naar recht staat, zal een luide fluittoon klinken. Draai nu de knop terug tot de meter nét niet meer uitslaat en nét geen fluittoon meer te horen is, en hou de schotel rechtop in je handen. Richt in de richting waarin je de satelliet verwacht. De schotel zal bijna vertikaal moeten staan en je zult in 2 posities een luide fluittoon horen, zelfs als je daarna de draaiknop helemaal naar links draait (maximale demping). Dan nog zul je merken dat op 2 punten links van het zuiden de meter vol in de hoek terecht zal komen en de fluittoon zeer hard zal zijn. Dit zijn Astra (links) en Hotbird (rechts).

6. Bevestig de schotel en 'zoek' de satelliet opnieuw: de vertikale hoek
Omdat het aluminium van de bevestigingsmaterialen een soepele draaiing tegen gaan, moeten alle bouten en vleugelmoeren flink los zijn, zodat de schotel makkelijk kan bewegen. Terwijl de schotel nu in de beugel hangt, richt je opnieuw naar het punt waar je, toen je de schotel 'in je handen'  had de 2 satellieten opmerkte. Met veel geduld zul je nu op weer één van die signalen terug vinden. Fixeer nu de vertikale (hoog/laag) hoek van de schotel. Als de satfinder nog steeds uitslaat gaat het de goede kant op.

7. Zet de vertikale hoek vast en zoek de horizontale hoek
Als je de schotel nu verikaal hebt gefixeerd (vleugelmoeren aan de schotel hebt vastgedraaid) EN de satfinder piept nog, wordt het tijd de satfinder van de kabel te verwijderen. Zij dempt namelijk dusdanig veel, dat de ontvanger niets meer ontvangt. De kabel dus direct op de lnb zetten. Kijk op de ontvanger, zet de signaalmeter op het menu voor en kijk of je ontvangst hebt. Als er wel signaal is, maar geen kwaliteit (Canal+ ontvangers geven dan een rode balk), dan ben je wel uitgericht op een satelliet, maar niet op de goede. In geval je op zoek was naar astra, moet je dus naar links draaien, want je staat dan blijkbaar op hotbird. Laat iemand naar de tv kijken of kijk hier zelf na, je zult zien dat je links nu nog een sterk signaal vindt waar wél kwaliteit of een groene balk bij hoort!

8. Schroef de schotel vast.
Laat iemand (of kijk zelf) de meter op de ontvanger goed in de gaten houden. Schroef alle vleugelmoeren goed vast (ECHT vast) zonder dat je noemenswaardig signaalverlies waarneemt op de meter in de ontvanger. Als dat gelukt is, is de missie geslaagt!!

9. Bij een monoblock.
Heb je een monoblock lnb, dan moet je nu op de ontvanger een Hotbird kanaal opzetten en kijken hoeveel signaal daar nu is en richt de schotel maximaal uit. Draai, voor zover nodig, de lnb in haar houder naar beneden, tot maximaal signaal voor de Astra wordt ontvangen.

LET OP DAT ALLE CONNECTOREN BUITEN GOED WATERDICHT ZIJN GEMAAKT, LIEFST MET EEN SILICONENKIT!!